4 Ağustos 2014 Pazartesi

GEORGIOS GEMISTOS PLETHON VE BEDREDDİN

1. GEORGIOS GEMISTOS PLETHON 
Georgios Gemistos Pléthon. Son isim "Pléthon" takma bir isim; Platon'a olan hayranlığı nedeniyle kendini böyle adlandırıyor. İstanbul doğumlu ama on yaşındayken Osmanlı İmparatorluğu'nun egemenliğindeki Edirne'ye, daha doğrusu Sultan I. Murat'ın sarayına gidiyor (1365). Aynı dönemde ulemadan birisinin oğlu olan Bedreddin'le karşılaşıp karşılaşmadıklarını bilmiyoruz. Aralarında sadece üç yaş var. Bu arada Bedreddin'in annesi de Yunan ve doğal olarak Yunanca konuşuyor. Pléthon'un çok ilginç düşünceleri var. Sonraları İtalya'da Marcilio Ficino'yu öylesine etkilemiş ki, Ficino oturup Platon'un bütün eserlerini Latince'ye çevirmiş. Fanatik bir şekilde Aristoteles'e karşılar; kendisi ve öğrencileri. İtalya'da verdiği Platon derslerinin İtalyan Rönesansının ortaya çıkışında belirleyici olduğu söyleniyor. Ölümüne dair açık bilgi yok. Ama öldükten bir süre sonra mezarından çıkarıldığını biliyoruz ama bunun nedeni muğlak. Bir görüş İtalya'daki öğrencilerinin "Büyük Hoca özgür insanların ülkesinde olmalı" diyerek onu İtalya'ya götürdüklerini iddia ediyor. Bir başka görüş ise fanatik Hristiyanların, sapkın (heretik) fikirlerine tahammül edemedikleri için, onu mezarından çıkarıp yaktıklarını savunuyor. Malların-mülklerin ortaklığına dayalı bir "koinonia"yı savunduğunu biliyoruz. Bu birçok insanı kızdırmış olmalı. Bir de çok güzel bir sözü var: "Aşk [Eros] ayıp olduğu için değil, kutsal olduğu için özel olmalı [uluorta yaşanmamalı]". Anlayacağınız "Güzel" bir insan kendisi... 
2. PLETHON'UN "YASALAR KİTABI", BEDREDDİN'İN "VARİDAT"I


Pléthon'un "Yasalar Kitabı"nın bir macerası var. Şöyle: Gemistos Pléthon Mora'da öldükten sonra, Mora Despotu Demetrios'un karısı Theodora bu kitabın tek nüshasını ele geçiriyor. Onu Pléthon'un öğrencisi Gregorios Scholarios'a gönderiyor ve "elimde böyle bir kitap var. Ne yapayım bunu?" türünden saçma sapan bir soru soruyor. Scholarios ise Pléthon'un öğrencileri arasında, hocasını hiç sevmeyen, hocası ne kadar Platoncuysa kendisi o kadar Aristotelesçi olan, hocası ne kadar heretikse, kendisi o kadar ortodoks olan bir öğrencisi. Tam bu zamanlarda da Fatih Sultan Mehmet'in ısrarıyla Gennadios II sıfatıyla İstanbul Patriği oluyor. Her neyse, kitap Scholarios'un eline geçince kitabı okuyup bir arkadaşına uzun bir mektup yazarak, "kitaptaki saçmalıkları" detaylı bir şekilde alıntılayarak anlatıyor. Sonra da kitabı "hemen bunu yakın!" notuyla tekrar Theodora'ya gönderiyor. Theodora kitabı yakmıyor ama bu sırada Fatih Mora'yı ele geçiriyor ve Theodora da kocasıyla birlikte hemen Mora'dan kaçmak zorunda kalıyor. Kaçarken de kitabı "bu kitabı size bırakıyorum; ona ne yaparsanız yapın. Artık sizin bileceğiniz bir iş" notuyla tekrar Scholarios'a gönderiyor. Scholarios da kitabı eline geçirdiği gibi yakıyor. Amma ve lakin! Arkadaşına yazdığı mektup kalıyor. Bugün bize kalan da bu işte: Yasalar Kitabı. Düşmanının mektubuyla yaşayan "kitap".

Bir de Bedreddin'in Varidat'ının bir macerası var; biraz ilginç biraz komik: Varidat biraz daha şanslı; birçok elyazma nüshası kalmış. Ama Cevdet Paşa tarafından anlatılan bir öyküsü var kitabın: 1800'lerin başında Şeyhülislam olan Arif Hikmet Bey Varidat'a kafayı takmış. Sabah akşam sahafları (eskiden de onlara sahaf mı derlerdi acaba?) dolaşıp Varidat'ın elyazması nüshalarını, ucuz pahalı demeden, satın alıyor ve götürüp evinde yakıyormuş! Öyle ki, bunu duyan bazı sahtekarlar bir sürü Varidat üretip adama satmaya başlamışlar. Ne kadar sürdüğünü bilmiyorum bu oyunun ama bunun birara sahafların geçim vasıtası olduğunu söylüyor Gölpınarlı. 

Diyeceğim, ister patrik olsun ister şeyhülislam fanatizm aynı fanatizm; bir şey değişmiyor. Aykırı olana, başka olana, farklı olana, ortodoks olmayana tahammül yok. 

5 Temmuz 2014 Cumartesi

YAŞLANDIĞINDA / WHEN YOU ARE OLD


YAŞLANDIĞINDA

Yaşlandığında, apak olduğunda saçların,
Uyuklayıp dururken,
İrkil ve çek al bu kitabı,
Başın yavaşça düşerken,
Başla okumaya, düşle o yumuşak bakışı
Gözlerinde var olan bir zamanlar.
Ve derin gölgeleri ondaki;
Kaç kişi sevdi kim bilir,
Zarif anlarını senin
Ve o güzelliğini gerçek ya da yalan bir aşkla?
Ne ki, gerçekte tek kişi sevdi seni
Sendeki o yanıp tutuşan, gezgin Gönlü,
Ve değişen yüzündeki kederi;
Işıltılı parmaklıkların dibine diz çökerken,
Mırıldanarak, biraz üzüntüyle,
Nasıl da kaçıp gitti Aşk
Adım atarak dağlardan öte
Ve yüzünü bir tutam yıldızın arasına gömerek...
                                                                               

                                                            W. B. YEATS (ÇEV. Ç. TÜRKYILMAZ)





WHEN YOU ARE OLD

WHEN you are old and grey and full of sleep,
And nodding by the fire, take down this book,
And slowly read, and dream of the soft look
Your eyes had once, and of their shadows deep;
How many loved your moments of glad grace,
And loved your beauty with love false or true,
But one man loved the pilgrim Soul in you,
And loved the sorrows of your changing face;
And bending down beside the glowing bars,
Murmur, a little sadly, how Love fled
And paced upon the mountains overhead

And hid his face amid a crowd of stars.
                                                        
                                                           W.B. YEATS

17 Haziran 2014 Salı

20. Yüzyılda Felsefe II (Yaz Dönemi)

Çarşamba: 14:00-17:50
Cuma: 10:00-13:50

(B9-104 nolu sınıf)

Bu derste düşünceleri ele alınacak filozof ve akımlar:

Mantıkçı Pozitivizm, N. Hartmann, Wittgenstein, Frankfurt Okulu, Postmodernizm

Kaynaklar

1. Wittgenstein, Tractatus Logico-Philosophicus, Metis yayınları
2. Wittgenstein, Felsefi Soruşturmalar, Metis Yayınları
3. Wittgenstein, Mavi Kitap / Kahverengi Kitap, İş Bankası Yay.
4. Wittgenstein, Defterler, Birey yayınları
5. Hartmann, "Almanya'da Yeni Ontoloji", Felsefe Arkivi
6. Adorno-Hokheimer, Aydınlanmanın Diyalektiği, Kabalcı Yay.
7. Horkheimer, Akıl Tutulması, Metis Yayınları
8. Lyotard, Postmodern Durum, BilgeSu Yayınları

Mantıkçı Pozitivizm'le ilgili kaynaklar sonradan eklenecektir.

17. Yüzyılda Felsefe (Yaz Dönemi)


Salı: 13:00-16:50
Perşembe: 14:00-17:50

(B9-104 nolu sınıf)

Bu derste ele alınacak filozoflar: Descartes, Malebranche, Pascal, Spinoza, Leibniz, Hobbes.

Kaynaklar

1. Descartes: Metot Üzerine Konuşma, Sosyal Yayınlar
2. Descartes: Meditasyonlar, Bilgesu Yayınları
3. Descartes: Felsefenin İlkeleri, Say Yayınları
4. Malebranche: Hakikatin Araştırılması I, MEB. Yayınları
5. Pascal: Düşünceler, Say Yayınları
6. Leibniz: Monadoloji, Biblos yayınları
7. Leibniz: Metafizik Üzerine Konuşma, Bulut Yayınları
8. Leibniz: Théodicée, Biblos Yayınları
9. HobbesLeviathan, Yapıkredi Yayınları

4 Nisan 2014 Cuma

PEKİ YA SONRASI?

Onun yolunun yoldaşları düşünmüşlerdi okulda
Ünlü biri olacak bu açıkçası;
Aynısını düşündü, yaşadı kuralına göre o da,
Geçirdi yirmili yaşları zahmetle, didinip durdu günler boyunca;
“Peki ya sonrası?” diye bir türkü tutturdu Platon’un hayaleti. “Peki ya sonrası?”

Yazdığı her şey okundu kendiliğinden,
Sayılı yıllar geçti, belirledi her şeyi çabası
Kazandı dünyalığını, yeterli oldu hepten
Arkadaşları her daim arkadaş oldu içten;
“Peki ya sonrası?” diye bir türkü tutturdu Platon’un hayaleti. “Peki ya sonrası?”

Tüm mutlu düşleri gerçek oldu devamında
Küçük eski bir ev, bir eş, bir kız, bir oğlan da cabası
Erik ağacı ile lahananın büyüdüğü toprakta
Şairler ve nüktedanlar cezbetti onu sonunda;
“Peki ya sonrası?” diye bir türkü tutturdu Platon’un hayaleti: “Peki ya sonrası?”

“Görev tamamlandı” diye düşündü yaşlanıp düştüğünde
“Çocukluktaki planıma göre her şey açıkçası,
Bırakıp aptallara hırsı, her şeyi hiçe çevirdiğimde
Mükemmelleştirdim bir şeyleri, her şey artık yerli yerinde”
“Peki ya sonrası?” diye daha yüksek sesle bir türkü tutturdu hayalet: “Peki ya sonrası?”

                                                                                              (W. B. YEATS, Çev. Ç. Türkyılmaz)

What Then?

HIS chosen comrades thought at school
He must grow a famous man;
He thought the same and lived by rule,
All his twenties crammed with toil;
'What then?' sang Plato's ghost. 'What then?'

Everything he wrote was read,
After certain years he won
Sufficient money for his need,
Friends that have been friends indeed;
'What then?' sang Plato's ghost. ' What then?'

All his happier dreams came true --
A small old house, wife, daughter, son,
Grounds where plum and cabbage grew,
poets and Wits about him drew;
'What then.?' sang Plato's ghost. 'What then?'

The work is done,' grown old he thought,
'According to my boyish plan;
Let the fools rage, I swerved in naught,
Something to perfection brought';
But louder sang that ghost, 'What then?


3 Nisan 2014 Perşembe



İÇENLERE ŞARKI

Şarap ağızdan,
aşk ise gözden yakalar kişiyi.
Tüm hakikat budur işte özünde,
bilebileceğimiz kocayıp ölmeden önce.
Götürüyorum kadehi ağzıma
Ve iç çekiyorum, bakarken sana
                                                  (W. B. Yeats. Çev. Ç. Türkyılmaz)




A Drinking Song

Wine comes in at the mouth
And love comes in at the eye;
That's all we shall know for truth
Before we grow old and die.
I lift the glass to my mouth,
I look at you, and I sigh. 

                                  




9 Eylül 2013 Pazartesi

"SOKRATES ÖNCESİ FİLOZOFLAR" DERSİ (İÇERİK VE KAYNAKLAR)

Bu derste Anaksimandros, Herakleitos ve Parmenides'in düşünceleri, doğrudan kendi "fragmanları"ndan hareketle, enine boyuna ele alınacak. Heidegger'in "asli düşünürler" olarak adlandırdığı bu filozoflar, felsefenin daha sonraki gelişimini belirlemiş olan filozoflardır. Anaksimandros'un düşüncesi "apeiron" ve "adikia" kavramları bağlamında ele alınacak. Herakleitos'un, Sofistler'den başlayarak günümüze kadar, felsefe tarihindeki etkileri gözönünde tutulacak. Parmenides'te ise özellikle "düşünmek ve varolmak bir ve aynıdır" düşüncesinin anlamı ve bu düşüncenin felsefe tarihindeki etkisi üzerinde durulacak. Burada bazı isimler öne çıkarılacak: Platon, Spinoza, Hegel, Nietzsche, Heidegger, Badiou. Bu filozoflardaki Anaksimandroscu, Herakleitoscu ve Parmenidesci ögeler, onların Bu filozoflarla bağlantılı düşünceleriyle birlikte ele alınacak. Örneğin Hegel'in Mantık Bilimi kitabında söylediği "Herakleitos'un söylemediği hiçbir şey yoktur ki, onu kendi 'Mantık'ıma almamış olayım" sözünün Hegelci diyalektikle bağlantısını, onun Felsefe Tarihi Üzerine Dersler'inin Herakleitos bölümündeki Herakleitos yorumuyla birlikte işleyecek ve Herakleitos'un derste gözönünde tuttuğumuz düşüncelerinin "diyalektikle bağlantısı"nın kurulup kurulamayacağını tartışacağız.

Kaynaklar

1. H. Diels, Die Fragmente der Vorsokratiker (Griechisch und Deutsch), Weidmann Verlag, (Benim kullanacağım metin)

2. Herakleitos, Fragmanlar, (çev. Cengiz Çakmak), Kabalcı Yayınları

3.W. Kranz, Antik Felsefe, (çe. Suad Y. Baydur), Sosyal Yayınları


İkincil Kaynaklar

1. Platon, Sofist, (çev. Furkan Akderin), Say yayınları

2. Spinoza, Etika, (çev. Çiğdem Dürüşken), Kabalcı Yayınları

3. F. Nietzsche, Yunanlıların Trajik Çağında Felsefe, (çev. Nusret Hızır), Kabalcı Yayınları

4. Heidegger-Fink, Herakleitos Üzerine Dersler, (çev. İ. Görener), Kesit Yayınları (Çok önemli bir metin olmakla birlikte, çevirisi çok sorunlu)

5. A. Arslan, İlkçağ Felsefe Tarihi, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları (İlkçağ Felsefesine genel bir giriş için)

6. W.K.C. Guthrie, İlkçağ Felsefesi Tarihi, (çev. Ahmet Cevizci), Gündoğan Yayınları (İlkçağ Felsefesine genel bir giriş için)