20. Yüzyılda Felsefe II (Yaz Dönemi)

Bu derste düşünceleri ele alınacak filozof ve akımlar:

Mantıkçı Pozitivizm, N. Hartmann, Wittgenstein, Deleuze

Kaynaklar

1. Wittgenstein, Tractatus Logico-Philosophicus, Metis yayınları
2. Wittgenstein, Felsefi Soruşturmalar, Metis Yayınları
3. Hartmann, "Almanya'da Yeni Ontoloji", Felsefe Arkivi
4. Deleuze, Fark ve Tekrar, Norgunk Yayınları


Mantıkçı Pozitivizm'le ilgili kaynaklar sonradan eklenecektir.

17. Yüzyılda Felsefe (Yaz Dönemi)

Bu derste ele alınacak filozoflar: Descartes, Malebranche, Pascal, Spinoza, Leibniz, Hobbes.

Kaynaklar

1. Descartes: Metot Üzerine Konuşma, Sosyal Yayınlar
2. Descartes: Meditasyonlar, Bilgesu Yayınları
3. Descartes: Felsefenin İlkeleri, Say Yayınları
4. Malebranche: Hakikatin Araştırılması I, MEB. Yayınları
5. Pascal: Düşünceler, Say Yayınları
6. Spinoza: Etika, Dost Yayınları
7. Spinoza: Teolojik-Politik İnceleme, Dost Yayınları
8. Leibniz: Monadoloji, Biblos yayınları
9. Leibniz: Metafizik Üzerine Konuşma, Bulut Yayınları
10. Leibniz: Théodicée, Biblos Yayınları
11. Hobbes: Leviathan, Yapıkredi Yayınları

PEKİ YA SONRASI?

Onun yolunun yoldaşları düşünmüşlerdi okulda

Ünlü biri olacak bu açıkçası;

Aynısını düşündü, yaşadı kuralına göre o da,

Geçirdi yirmili yaşları zahmetle, didinip durdu günler boyunca;

“Peki ya sonrası?” diye bir türkü tutturdu Platon’un hayaleti. “Peki ya sonrası?”

Yazdığı her şey okundu kendiliğinden,

Sayılı yıllar geçti, belirledi her şeyi çabası

Kazandı dünyalığını, yeterli oldu hepten

Arkadaşları her daim arkadaş oldu içten;

“Peki ya sonrası?” diye bir türkü tutturdu Platon’un hayaleti. “Peki ya sonrası?”

Tüm mutlu düşleri gerçek oldu devamında

Küçük eski bir ev, bir eş, bir kız, bir oğlan da cabası

Erik ağacı ile lahananın büyüdüğü toprakta

Şairler ve nüktedanlar cezbetti onu sonunda;

“Peki ya sonrası?” diye bir türkü tutturdu Platon’un hayaleti: “Peki ya sonrası?”

“Görev tamamlandı” diye düşündü yaşlanıp düştüğünde

“Çocukluktaki planıma göre her şey açıkçası,

Bırakıp aptallara hırsı, her şeyi hiçe çevirdiğimde

Mükemmelleştirdim bir şeyleri, her şey artık yerli yerinde”

“Peki ya sonrası?” diye daha yüksek sesle bir türkü tutturdu hayalet: “Peki ya sonrası?”

                                                                                              (W. B. YEATS, Çev. Ç. Türkyılmaz)

What Then?

HIS chosen comrades thought at school
He must grow a famous man;
He thought the same and lived by rule,
All his twenties crammed with toil;
'What then?' sang Plato's ghost. 'What then?'

Everything he wrote was read,
After certain years he won
Sufficient money for his need,
Friends that have been friends indeed;
'What then?' sang Plato's ghost. ' What then?'

All his happier dreams came true --
A small old house, wife, daughter, son,
Grounds where plum and cabbage grew,
poets and Wits about him drew;
'What then.?' sang Plato's ghost. 'What then?'

The work is done,' grown old he thought,
'According to my boyish plan;
Let the fools rage, I swerved in naught,
Something to perfection brought';
But louder sang that ghost, 'What then?

İÇENLERE ŞARKI

Şarap ağızdan,

aşk ise gözden yakalar kişiyi.

Tüm hakikat budur işte özünde,

bilebileceğimiz kocayıp ölmeden önce.

Götürüyorum kadehi ağzıma

Ve iç çekiyorum, bakarken sana

                                                  (W. B. Yeats. Çev. Ç. Türkyılmaz)

A Drinking Song

Wine comes in at the mouth
And love comes in at the eye;
That's all we shall know for truth
Before we grow old and die.
I lift the glass to my mouth,
I look at you, and I sigh. 

                                  

"SOKRATES ÖNCESİ FİLOZOFLAR" DERSİ (İÇERİK VE KAYNAKLAR)

Bu derste Anaksimandros, Herakleitos, Parmenides ve Anaksagoras'ın düşünceleri, doğrudan kendi "fragmanları"ndan hareketle, enine boyuna ele alınacak. Heidegger'in "asli düşünürler" olarak adlandırdığı bu filozoflar, felsefenin daha sonraki gelişimini belirlemiş olan filozoflardır. Anaksimandros'un düşüncesi "apeiron" ve "adikia" kavramları bağlamında ele alınacak. Herakleitos'un, Sofistler'den başlayarak günümüze kadar, felsefe tarihindeki etkileri gözönünde tutulacak. Parmenides'te ise özellikle "düşünmek ve varolmak bir ve aynıdır" düşüncesinin anlamı ve bu düşüncenin felsefe tarihindeki etkisi üzerinde durulacak. Burada bazı isimler öne çıkarılacak: Platon, Spinoza, Hegel, Nietzsche, Heidegger, Badiou. Bu filozoflardaki Anaksimandroscu, Herakleitoscu ve Parmenidesci ögeler, onların Bu filozoflarla bağlantılı düşünceleriyle birlikte ele alınacak. Örneğin Hegel'in Mantık Bilimi kitabında söylediği "Herakleitos'un söylemediği hiçbir şey yoktur ki, onu kendi 'Mantık'ıma almamış olayım" sözünün Hegelci diyalektikle bağlantısını, onun Felsefe Tarihi Üzerine Dersler'inin Herakleitos bölümündeki Herakleitos yorumuyla birlikte işleyecek ve Herakleitos'un derste gözönünde tuttuğumuz düşüncelerinin "diyalektikle bağlantısı"nın kurulup kurulamayacağını tartışacağız.

Kaynaklar

1. H. Diels, Die Fragmente der Vorsokratiker (Griechisch und Deutsch), Weidmann Verlag, (Benim kullanacağım metin)

2. Herakleitos, Fragmanlar, (çev. Cengiz Çakmak), Kabalcı Yayınları

3.W. Kranz, Antik Felsefe, (çe. Suad Y. Baydur), Sosyal Yayınları

İkincil Kaynaklar

1. Platon, Sofist, (çev. Furkan Akderin), Say yayınları

2. Spinoza, Etika, (çev. Çiğdem Dürüşken), Kabalcı Yayınları

3. F. Nietzsche, Yunanlıların Trajik Çağında Felsefe, (çev. Nusret Hızır), Kabalcı Yayınları

4. Heidegger-Fink, Herakleitos Üzerine Dersler, (çev. İ. Görener), Kesit Yayınları (Çok önemli bir metin olmakla birlikte, çevirisi çok sorunlu)

5. A. Arslan, İlkçağ Felsefe Tarihi, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları (İlkçağ Felsefesine genel bir giriş için)

6. W.K.C. Guthrie, İlkçağ Felsefesi Tarihi, (çev. Ahmet Cevizci), Gündoğan Yayınları (İlkçağ Felsefesine genel bir giriş için)

BİRKAÇ ÖNEMSİZ KIRINTI

Hüzün ki, yokluktan gelir.

Aşkla başlayalım...

Aşk, bir başkasını kendi içine, koşulsuz, "çağırmak"tır. O başkası, gelmese de, oradadır. Çağırdığın zaten sendedir, sen onunla dolarsın, onunla sen, olduğun olursun. Sevincin ondandır, coşkun, özlemin, yıpranışın, hüznün, acıların... Aşk bittiğinde, o "sen" senden kopup gider, dönüşürsün, başka olursun. 

Aşk, kendi içinde başkasıyla "çok olma" arzusudur. İnsan yalnızlığa katlanabilseydi, aşk da olmazdı. 
Aşk, trajik  (sonluluğunun bilincinde olan) varlığın çoğalarak sonsuzlaşma özlemini gösterir. Ama biliyoruz ki, sonsuzluk yoktur; işte  trajik yanımız buradan gelir. Aşk kendini ve nesnesini sürekli koruyamaz, tutamaz. Zaten, gerçekte, aşkın "nesnesi" de yoktur. Aşk "kişisel" bir meseledir; seven benim, sevilen bendedir. Aşk bittiğinde, bir ben eskir, eksilir, biter, "yok" olur.

Aşk ölümün karşıtıdır; aşk, artma, çoğalma, dirim isteğidir. Ölüm, dönüştür; bir büzülme, bir çekilme... Gelgelelim, bu, bizim "anlayabildiğimiz" kadarıyla böyledir. Ölmekteyim ama ölüm anı hep benim dışımda kalır. Wittgenstein'ın dediği gibi: ölüm bir yaşam olayı değildir, ölüm yaşanmaz. Ölüm hep benim ölümüm olsa da, benim dışımdadır. Ölümümü yaşayamam, ölümümün deneyimi yoktur. Ne ki aşk, bendendir, bendedir, çağırdığım, yaşadığımdır. Ölüm, kendi yaşamımızda bir başkasını yitirme olgusudur. Ölen kişi ölümü "yaşamaz", yaşayan ölümü yaşar. Sırf bu "anlamı"yla ölüm, yani başkasının ölümü, biten bir aşkı andırır.

Ölüm benim için, başkasının ölümüdür; bu nedenle benim için anlaşılmaz kalır. Çünkü "anlamak", yaşam ifadelerini anlamaktır. Yaşayan, yaşayana kendini dışa vurur (ifade eder) ve bu da anlaşılır. Oysa, bir yandan kendi ölümüm yoktur, diğer yandan başkasının ölümü, başkası tarafından ifade edilemez. Levinas'ın dediği gibi, "ölünün yüzü ifadesizdir". Biz yaşayanın yüzüyle karşılaşırız ancak. Spinozavari kısaca dile getirirsek, "insan düşünür" ama "anlayamaz".     

Yaşam geçmişte çoğaldıkça, gelecekte azalır. İnsan "ölmeye yürür", ölmektedir evet. Ne ki, ölüm benim başarabileceğim bir şey değildir; ne de anlayabileceğim. Heidegger'in doğruları içindeki yanılgısı buradadır: Yaşamak günden güne azalmaktır, evet, ama "son olanağımız" ölüm değildir. Olanağımız "yaşamaktır" ve tek olanağımız da budur.  


 

Siyaset Felsefesi Dersi (Kaynaklar)

Bu derste siyaset felsefesinin araştırma alanı saplandıktan sonra, önemli siyaset felsefesi filozoflarının metinleri ele alınacak. Aşağıya bir okuma listesi çıkarıyorum. Bu liste Umberto Eco'nun bir sözünü ödünç alırsak "ideal bir uykusuzluk çeken, ideal bir okur için" hazırlanmıştır. Yaz  dönemi gibi kısa bir sürede bütün bu metinlerin okunması beklenmiyor; ama belki " ideal bir uykusuzluk çeken ideal bir öğrenci çıkar" diye aktarıyorum:

1. Platon, Sokrates'in Savunması
2. Platon, Kriton
3. Platon, Devlet
4. Platon, Yasalar
5. Aristoteles, Nikamakhos'a Etik
6. Aristoteles, Politika
7. Augustinus, Civitas Dei (Tanrı Devleti) (Türkçesi maalesef yok)
8. Farabi, İdeal Devlet ( El Medinet-ül Fazıla)
9. Grotius, Savaş ve Barış Hukuku
10. Macchiavelli, Hükümdar
11. Hobbes, Leviathan
12. Locke, Hükümet Üzerine İkinci Deneme
13. Spinoza, Teolojik-Politik İnceleme
14.Rousseau, İnsanlar Arasındaki Eşitsizliğin Kaynağı
15. Rousseau, Toplum Sözleşmesi
17. Kant, "Aydınlanma Nedir?" Sorusuna Yanıt
18. Kant, Sürekli (Ebedi) Barış Üstüne Felsefi Bir Deneme
19. Kant, Dünya Yurttaşlığı Amacına Yönelik Genel Bir Tarih Düşüncesi
20. Hegel, Hukuk Felsefesinin Prensipleri
21. Hegel, Tarihte Akıl
22. Marx, 1844 Elyazmaları
23. Marx, Grundrisse
24. Marx, Kapital
25. Nietzsche, İyinin ve Kötünün Ötesinde
26. Nietzsche, Ahlakın Soykütüğü
27. Heidegger, Varlık ve Zaman
28. C. Schmitt, Siyasal Kavramı
29. Arendt, Geçmiş ile Gelecek Arasında
30. Arendt, İnsanlık Durumu
31. Foucault, Toplumu Savunmak Gerek
32. Derrida, Yasanın Gücü

Kuşkusuz bu liste benim ilgi alanlarıma göre belirlenmiştir ve siyaset felsefesinin bütün görüşlerini içermemektedir. Örneğin Bodin, Mill, Habermas, Rawls vs. yoktur. Ayrıca bir ay gibi kısa bir zamanda bütün bu metinleri enine boyuna ele alabilecek durumumuz ve böyle bir iddiamız da  yok. "Elimizden geleni" yapacağız. Bunların dışında yan kaynaklar olarak şu kitaplar önerilir:

M. Rosen, J. Wolff, Siyasal Düşünce, Dost Yayınları (Bu kitapta yukarıda aktardığımız filozofların, siyaset felsefesinin konularına göre temel metinleri derlenmiştir. Kısa zaman için oldukça yararlı olabilir)

Mete Tuncay, Batıda Siyasal Düşünceler Tarihi 1, 2, 3
Alaeddin Şenel, Siyasal Düşünceler Tarihi

İyi okumalar...